به‌شی جوگرافیای فاكه‌ڵتی ئاداب یه‌كه‌مین كۆنفرانسی زانستی خۆی به‌ڕێوه‌برد

Sli

 

رۆژی دووشه‌ممه‌ رێكه‌وتی ٨/٤/٢٠١٩، به‌ ئاماده‌بوونی به‌ڕێزان "د. موسڵح مسته‌فا" سه‌رۆكی زانكۆی سۆران، به‌شێك له‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی زانكۆ، چه‌ندین توێژه‌ر له‌ زانكۆی سۆران و ده‌ره‌وه‌ی زانكۆ و ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له‌ مامۆستایان و قوتابییان و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌ حكومییه‌كان، به‌شی جوگرافیای فاكه‌ڵتی ئاداب، یه‌كه‌مین كۆنفرانسی خۆی به‌ ناونیشانی (ئاستی گه‌شه‌پیدانی گه‌شتوگوزار له‌ ده‌ڤه‌ری سۆران)، به‌ڕێوه‌برد.

له‌ سه‌ره‌تای رێوڕه‌سمی كردنه‌وه‌ی كۆنفرانسه‌كه‌دا، دوای به‌خێرهێنانی ئاماده‌بووان، به‌رێز سه‌رۆكی زانكۆ وتارێكی پێشكه‌شكرد. له‌ وتاره‌كه‌یاندا، سه‌ره‌تا به‌خێرهاتنی هه‌موو میوانان و توێژه‌رانی كرد و خۆشحاڵی خۆی ده‌ربڕی كه‌ زانكۆی سۆران بۆ جارێكی تر توانی ببێته‌ چه‌ترێك بۆ كۆكردنه‌وه‌ی ژماره‌یه‌ك توێژه‌ر، تا به‌ هاوفكری و گۆڕینه‌وه‌ی بیروڕا، بتوانن وه‌ڵام بۆ كێشه‌ و پرسیاره‌كان بدۆزنه‌وه‌.

له‌ درێژه‌ی وتاره‌كه‌یاندا به‌ڕێزیان گوتی: ئه‌م كۆنفرانسه‌ی ئه‌مڕۆ، كۆنفرانسێكی زۆر گرنگه‌ له‌ روانگه‌ی ئێمه‌وه‌، چونكه‌ مه‌ودا و سنووری باسه‌كه‌ی، یه‌كێكه‌ له‌ گرنگترین ئه‌و بابه‌تانه‌ی، كه‌ وه‌كو رایه‌ڵێكی به‌هێزی پێوه‌ندییه‌ له‌ پێكبه‌ستنی مه‌ودا جیاوازه‌كانی ژیانی مرۆیی. ئێمه‌ ئه‌مڕۆ ئه‌گه‌رچی باس له‌ گه‌شتوگوزار ده‌كه‌ین و هه‌ستده‌كه‌ین بابه‌تێكی تایبه‌ته‌، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا باس له‌ سرووشت، ئابووری، مێژوو، كولتوور، هونه‌ر، رێڕه‌وی گه‌شه‌ی شارستانییه‌تی مرۆیی و زۆر بابه‌تی دیكه‌ش ده‌كه‌ین. هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ كه‌ وای كردووه‌، گه‌شتوگوزار ببێته‌ یه‌كێك له‌ پیشه‌سازییه‌ پڕجوڵه و زانسته‌ پڕباسه‌كان.

هه‌ر سه‌باره‌ت به‌ گرنگی گه‌شتوگوزار له‌پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان، به‌ڕێز سه‌رۆكی زانكۆ گوتی: ئه‌گه‌ر گه‌شتوگوزار بۆ هه‌ر وڵاتێكی پێشكه‌وتوو جارێك گرنگ بێت، ئه‌وا بۆ ئێمه‌‌، دووجار گرنگه‌. له‌ راستیدا، ئه‌گه‌ر بێت و روانینێكی زانستی و به‌رنامه‌یه‌كی ستراتیژیمان هه‌بێ، گه‌شتوگوزار ده‌رفه‌تێكی زێڕینه‌‌ بۆ هه‌رێمه‌كه‌مان. هه‌رێمی كوردستان وه‌ك هه‌رێمێكی له‌ حالی گه‌شه‌، زیاد له‌ هه‌ر شتێكی تر پێویستی به‌ سه‌قامگیری هه‌یه‌. گه‌شتوگوزار له‌ زۆر ره‌هه‌ندی وه‌ك گه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵایه‌تی، گه‌شه‌ی ئابووری، ره‌خساندنی هه‌لی كار، هێوری ده‌روونی، ئاوێته‌بوونی كولتووری، ئاسایشی كۆمه‌ڵایه‌تی، كاریگه‌ریدانان له‌سه‌ر ئه‌وانی تر و....هتد، ده‌توانێ پێداویستییه‌كانی ئه‌و سه‌قامگیرییه‌مان بۆ ده‌سته‌به‌ر بكات، ئه‌مه‌ش ئه‌نجامه‌كه‌ی شتێك نییه‌ جگه‌ له‌ گه‌شه‌یه‌كی به‌رده‌وام و پایه‌دار.

دواتر وتاری لیژنه‌ی ئاماده‌كار له‌ لایه‌ن به‌ڕێز"پ.ی.د. ئامانج ئه‌حمه‌د" سه‌رۆكی به‌شی جوگرافیا و هه‌روه‌ها سه‌رۆكی لیژنه‌ی ئاماده‌كاری كۆنفرانس خوێندرایه‌وه‌.

پاش وتاره‌كه‌ی به‌ڕێزیان له‌ دو پانێلی جیاوازدا، چه‌ندین توێژینه‌وه‌ پێشكه‌شكران، كه‌ سه‌رجه‌میان تیشكیان خستبووه‌ سه‌ر تایبه‌تمه‌ندی و توانسته‌ گه‌شتیارییه‌كانی ده‌ڤه‌ری سۆران.

ده‌قی وتاری به‌ڕێز سه‌رۆكی زانكۆ:

ئاماده‌بووانی خۆشه‌ویست

مامۆستایان و توێژه‌رانی ئازیز

سه‌ره‌تا به‌ ناوی سه‌رۆكایه‌تی زانكۆی سۆرانه‌وه‌، زۆر به‌خێرهاتنی ئێوه‌ی خۆشه‌ویست ده‌كه‌م. خۆشحاڵین كه‌ بۆ جارێكی دیكه‌ش زانكۆكه‌مان به‌ هه‌ڵبژاردنی بابه‌تێكی گرنگی په‌یوه‌ست به‌ ژیانی رۆژانه‌مان و ئه‌نجامدانی كۆنفرانسێكی زانستی، بووه‌ چه‌ترێك بۆ كۆكردنه‌وه‌ی چه‌ندین ئه‌كادیمی و توێژه‌ر، بۆ ئه‌وه‌ی به‌ هاوفكری و گۆڕینه‌وه‌ی بیرووڕا، بتوانن وه‌ڵامێكی شیاو بۆ پرسیاره‌كانمان بدۆزنه‌وه‌.

به‌ڕێزان

هه‌روه‌ك هه‌میشه‌ گوتوومانه‌ و باوه‌ڕمان پێ بووه‌ و كارمان له‌سه‌ركردووه‌، به‌شێكی گرنگ له‌ ئه‌ركی هه‌ره‌ له‌ پێشینه‌ی زانكۆ له‌ ناو هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌كدا، پێویسته‌ بریتی بێت له‌ تیشك خستنه‌سه‌ر ئه‌و بابه‌تانه‌ی، كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ ژیانی رۆژانه‌ی تاكه‌كان و ره‌وتی به‌ره‌وپێشچوونی ژیانه‌وه‌ هه‌یه‌. له‌م رێڕه‌وه‌دا، هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ مه‌عریفه‌ له‌ ئاستێكی باوه‌ڕپێكراوی باڵادا به‌رهه‌م دێت، راسته‌وخۆش ده‌خرێته‌ خزمه‌تی مرۆڤایه‌تییه‌وه‌. ئه‌م كۆنفرانسه‌ی ئه‌مڕۆش، به‌شێكه‌ له‌ درێژه‌ی ئه‌و ستراتیژه‌. زانكۆی سۆران ئه‌مڕۆ به‌ سه‌رنج خستنه‌سه‌ر بابه‌تێكی هه‌ستیاری وه‌ك گه‌شتوگوزار له‌ ده‌ڤه‌ری سۆران، به‌ به‌شێكی دیكه‌ له‌و ئه‌ركه‌ ئه‌خلاقی و پیشه‌ییه‌ی خۆی هه‌ڵده‌ستێ و، زانست و ئه‌زموونی توێژه‌ران بۆ شڕۆڤه‌ی بابه‌ته‌كانی كۆمه‌ڵگا به‌كاردێنێ.‌

هێژایان

ئه‌م كۆنفرانسه‌ی ئه‌مڕۆ، كۆنفرانسێكی زۆر گرنگه‌ له‌ روانگه‌ی ئێمه‌وه‌، چونكه‌ مه‌ودا و سنووری باسه‌كه‌ی، یه‌كێكه‌ له‌ گرنگترین ئه‌و بابه‌تانه‌ی، كه‌ وه‌كو رایه‌ڵێكی به‌هێزی پێوه‌ندییه‌ له‌ پێكبه‌ستنی مه‌ودا جیاوازه‌كانی ژیانی مرۆیی. ئێمه‌ ئه‌مڕۆ ئه‌گه‌رچی باس له‌ گه‌شتوگوزار ده‌كه‌ین و هه‌ستده‌كه‌ین بابه‌تێكی تایبه‌ته‌، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا باس له‌ سرووشت، ئابووری، مێژوو، كولتوور، هونه‌ر، رێڕه‌وی گه‌شه‌ی شارستانییه‌تی مرۆیی و زۆر بابه‌تی دیكه‌ش ده‌كه‌ین. هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ كه‌ وای كردووه‌، گه‌شتوگوزار ببێته‌ یه‌كێك له‌ پیشه‌سازییه‌ پڕجوڵه و زانسته‌ پڕباسه‌كان.

گرنگی گه‌شتوگوزار له‌ دنیای ئه‌مڕۆدا، له‌ ره‌هه‌نده‌ جیاوازه‌كانه‌وه‌، وای كردووه‌ كه‌ زۆربه‌ی زۆری وڵاتان، به‌ وه‌پێشگرتنی سیاسه‌تی گونجاو و به‌رنامه‌ڕێژی ستراتیژی، داهاتووی وڵاتی خۆیان به‌ره‌وپێشه‌وه‌ به‌رن. چونكه‌ په‌ره‌پێدانی گه‌شتوگوزار و ئه‌نجامه‌ به‌ده‌ستهاتووه‌كانی، به‌ سه‌رنجدان له‌ ئه‌زموونی وڵاتانی پێشكه‌وتوو له‌و بواره‌دا، ئه‌وه‌ روونده‌كه‌نه‌وه‌، كه‌ راسته‌وخۆ په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی ستانداره‌كانی ژیان و به‌دیهێنانی ژیانێكی شایسته‌ و ئاستبه‌رز بۆ تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگا.

خۆشه‌ویستان

ئه‌گه‌ر گه‌شتوگوزار بۆ هه‌ر وڵاتێكی پێشكه‌وتوو جارێك گرنگ بێت، ئه‌وا بۆ ئێمه‌‌، دووجار گرنگه‌. له‌ راستیدا، ئه‌گه‌ر بێت و روانینێكی زانستی و به‌رنامه‌یه‌كی ستراتیژیمان هه‌بێ، گه‌شتوگوزار ده‌رفه‌تێكی زێڕینه‌‌ بۆ هه‌رێمه‌كه‌مان. هه‌رێمی كوردستان وه‌ك هه‌رێمێكی له‌ حالی گه‌شه‌، زیاد له‌ هه‌ر شتێكی تر پێویستی به‌ سه‌قامگیری هه‌یه‌. گه‌شتوگوزار له‌ زۆر ره‌هه‌ندی وه‌ك گه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵایه‌تی، گه‌شه‌ی ئابووری، ره‌خساندنی هه‌لی كار، هێوری ده‌روونی، ئاوێته‌بوونی كولتووری، ئاسایشی كۆمه‌ڵایه‌تی، كاریگه‌ریدانان له‌سه‌ر ئه‌وانی تر و....هتد، ده‌توانێ پێداویستییه‌كانی ئه‌و سه‌قامگیرییه‌مان بۆ ده‌سته‌به‌ر بكات، ئه‌مه‌ش ئه‌نجامه‌كه‌ی شتێك نییه‌ جگه‌ له‌ گه‌شه‌یه‌كی به‌رده‌وام و پایه‌دار.

به‌ خۆشییه‌وه‌ هه‌رێمی كوردستان، سه‌رمایه‌یه‌كی مه‌زنی گه‌شتیارییی هه‌یه‌ و توانسته‌ گه‌شتیارییه‌كانی ده‌توانن ئاسۆیه‌كی گه‌ش له‌به‌رده‌م ئه‌م پیشه‌سازییه‌، به‌دیبێنن. به‌ڵام ئه‌مه‌ش پێویستی به‌ زانست و وردبینی زانستی هه‌یه‌. سه‌رنجڕاكێشییه‌ گه‌شتیارییه‌كانی وڵاته‌كه‌مان و به‌ تایبه‌ت ده‌ڤه‌ری سۆران، ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێن، كه‌ توانسته‌ گه‌شتیارییه‌كانی ئه‌م ده‌ڤه‌ر و ڵاته‌‌، چ له‌ روی سروشتییه‌وه‌ و چ له‌ رووی مرۆییه‌وه‌، هیچیان له‌ توانسته‌ گه‌شتییارییه‌كانی وڵاته‌كانی دیكه‌ كه‌متر نییه‌، ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ ئێمه‌ به‌ روانینێكی زانستی و به‌ وه‌پێشگرتنی ستراتیژێكی به‌هێز، سه‌رنجیان بخه‌ینه‌سه‌ر و رێگاكانی گه‌شه‌پێدانی بۆ هه‌موار بكه‌ین. پێویسته‌ هه‌وڵبده‌ین ناسنامه‌ی سه‌رنجڕاكێشییه‌‌ گه‌شتیارییه‌كانی وڵاته‌كه‌مان بپارێزین. ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ لایه‌نه‌ هه‌ره‌ به‌هێز و كاریگه‌ره‌كانی گه‌شتوگوزار له‌ ده‌ڤه‌ری سۆران ژینگه‌كه‌ی بێت، ده‌بێ له‌ سیاسه‌ت و به‌رنامه‌ڕێژی گه‌شتوگوزارماندا، ئاگاداری ژینگه‌ی زیندوو بین و به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌یگۆڕین بۆ ژینگه‌ی مردوو، چونكه‌‌ سرووشت و فه‌لسه‌فه‌ی گه‌شتوگوزار، هه‌میشه‌ له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه‌ كه‌ چۆن ده‌توانێ كار له‌سه‌ر ژینگه‌ی مردوو بكات و بیكاته‌ سه‌رنجڕاكێشییه‌كی گه‌شتیاری زیندوو. به‌مشێوه‌یه‌ ئێمه‌ هه‌م ده‌توانین ناسنامه‌ی گه‌شتیاری خۆمان هه‌مه‌جۆر بكه‌ین و هه‌م سه‌رنجڕاكێشی گه‌شتیاریشمان فراوانتر.  دواجار، به سه‌رنجدان له‌‌و داینامیكیه‌ت و جوڵانه‌ زۆره‌ی كه‌ له‌ گه‌شتوگوزار و پیشه‌سازییه‌كه‌یدا هه‌یه‌، ئه‌گه‌ربێت و وردبینییه‌كی زانستی و توانایه‌كی داهێنه‌رانه‌مان هه‌بێ، ده‌توانین بیكه‌ین به‌ یه‌كێك له‌ كایه‌ هه‌ره‌ كاریگه‌ره‌كانی گه‌شه‌ی كولتووری و ئابووری وڵاته‌كه‌مان.

هیوادارین ئه‌م كاره‌ زانستییه‌ی به‌شی جوگرافیای فاكه‌ڵتی ئاداب، هه‌نگاوێكی به‌هێز و كاریگه‌ر بێت، كه‌ بتوانێ به‌ باشی په‌نجه‌ له‌سه‌ر به‌شێكی گرنگ له‌و توانسته‌ گه‌شتیارییانه‌ دابنێ، كه‌ له‌ ده‌ڤه‌ره‌كه‌مان هه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی ببنه‌ به‌رچاوڕوونیییه‌كی باش بۆ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان، تا وه‌ك سه‌رمایه‌یان تێدا بجوڵێنن ودواجار گه‌شه‌یه‌كی كاریگه‌ری پێبده‌ن.

جارێكی دیكه‌ش وێڕای به‌خێرهێنانی میوانان و توێژه‌رانی به‌ڕێز بۆ ئه‌م كۆنفرانسه‌، ده‌ستخۆشی و سوپاسی خۆم ئاڕاسته‌ی راگرایه‌تی فاكه‌ڵتی ئاداب و سه‌رۆكایه‌تی به‌شی جوگرافیا و لیژنه‌ی ئاماده‌كار ده‌كه‌م، كه‌ به‌ هه‌وڵی دڵسۆزانه‌یان ئه‌م كۆنفرانسه‌یان گه‌یانده‌ ئه‌نجام.

زۆر سوپاس بۆ گوێگرتنتان

هه‌ر شاد بن.